Hanoi Old Quarter – a fictional reality
What to say about the Old Quarter of Hanoi? As a Hanoian, I used to take it for granted. I had the Old Quarter on my side, in each of my childhood’s journeys. Every late afternoon, I would walk along Nguyen Huu Huan street, starting from exiting Tran Nhat Duat street, which runs along the Red River dyke. My journey was always marked by familiar landmarks: The Children Palace, State Bank, “Peacock” garden, “Toad” garden, Metropole hotel, The Opera House, and finally the History Museum, on the street where we lived. Like most children of my time, I went directly home and didn’t spend much time exploring the neighbourhood of the Old Quarter. I was more likely to be absorbed in the fictional world and anecdotal stories of war heroes in my favourite novels. The old town only appeared as a mysterious idea. It began at the beginning of the journey, with the streets “Hang Mam,” “Hang Muoi,” “Lo Su,” and so on. For me, these are particularly intriguing names – those small streets cut through Nguyen Huu Huan street at square angle. Growing up, I learned more about the geography of the Old Town and realized that I was walking through it, to the East. What I can remember is that the dynamics of the Old Town spread to that boundary, and I would usually be distracted for a moment from my heroes and immersed myself in that bustling atmosphere. That part of the Old Quarter shows a familiar attraction that both fascinated me and simultaneously made me somewhat indifferent. The Old Quarter was somewhat like a part in my novels, attractive and fictitious, evoking exploration but at the same time, mysteriously, preventing direct access.
Growing up I seldom travelled to the Old Quarter, even the Hoan Kiem lake, which was just a kilometer away from home. Everything was within walking distance: school, friends, our informal football pitches, anything. That ended when I entered high school which was situated next to the West Lake. This opened a completely new horizon for me. My journey now took an alternate route, a bit further from the old town to its South and West. Every day I would stride along Trang Tien street, beginning from the Opera House, passing by the Hoan Kiem Lake, straight to Trang Thi street until I reached Cua Nam (the “Southern Gate”), then along Dien Bien Phu street, through the Flag Tower on my right and the statue of V.I. Lenin on my left, towards Ba Dinh Square. Crossing past the shores of the Lake, everything suddenly seemed to grow bigger and larger, from the tall “Sau” tree on the boulevard of Trang Thi, to the gigantic flag tower on Dien Bien Phu street. The statue of Lenin on the opposite side of the Flag Tower was, of course, also colossal in size. My new school was also much bigger, and located on West Lake, which was far larger than my old Hoan Kiem Lake. On my way to school, there was always something smaller, more ancient and familiar on the right-hand side, and on the other side was something bigger, more contemporary, more “Western.” On one side was something very old and full of life, and on the other side something more massive, dignified and ideological, like the old turtle tower on the right and Mr. Lenin’s statue on the left in my daily itinerary.
If the first part of my high school’s itinerary followed the southern and western edges of the Old Quarter, my daily route since 12th grade would be followed along its Northern periphery, with the Quan Thanh street on my way to school and Phan Dinh Phung street on my way back home. It was due to the fact that we moved house to the other side of the Red River. We now lived in a two-story house with each floor of one hundred twenty square meters, a breakthrough from our old house of only fourteen square meters, which had accommodated the six of us. Both our house and the geographical distance from home to school grew longer, and my journey through the city extended across the two sides of the river. The busy Old Town was located at one end of the bridge, while at the other end was a quieter, more spacious, unfamiliar, and somewhat strange place. Beside coming home, I didn’t know what else to do to entertain myself in my new neighborhood. At noon, my two friends and I would find ourselves in a small video game parlour at the intersection of Hang Non and Hang Thiec streets, sometimes during our skipping class-time. At other occasions we’d spend the spare time between school and the supplementary courses at the house of one of those two guys, who lived in Duong Thanh street, just right in the corner from the video parlour in the Old Quarter. When I needed football shoes, I would go to To Tich street. As for food, we could just indulge ourselves at any street corner. My best friend lived in Gia Ngu street, in the middle of the market of Hang Be. Each time going through that market to visit him, the mixed smell of food and garbage, combining with the heat, gave me a slight unpleasant headache but at the same time a familiarity that I just needed. That way, I gradually “invaded” the Old Town, as the Old Town “invaded” me, naturally and inattentively, as if I grew up in it. The Old Town was there, providing food, services, pleasure, without being noticed and applauded. If the French Quarter – where I grew up – was full of buildings with clear, outstanding architecture and distinctive in its formal expression, then the Old Quarter was a formless object, a chaos that did not need to be noticed. A fictional Old Town like in the novels became an obvious reality, bit by bit.
The geographical distance from the Old Town gradually grew with time. Home and school found themselves at the two ends of the city when I went to college, crossing the boundaries of the Old Hanoi. But the Old Town was still there, in the middle of any distances, as a referential point in my mental map. There were many ways to go to school, but I usually included a certain segment of my childhood itineraries, on the edges of the Old Town, be it the Eastern edge of my earliest journeys along Nguyen Huu Huan street, or the South side along the lake, or at the West side on Hoang Dieu street. Hanoi to me was an extended Old Quarter. Even on my bike, I rarely needed a map to navigate my journey, I could just keep going and the destination would be reached at some point, just like wandering in the streets of the Old Quarter, which existed in my mind map as a fictional spatial point.
The older I got, the later in the day I would reach the Old Quarter. Every night, after our night design class at Truc Bach lake, my college friends and I would go through the Old Town on our bike, intersecting its streets. The most travelled route would be the North-South axis of the Quarter, along Hang Duong and Hang Dao street. We would have crossed that street thousands of times. It was during this time that I began to notice the form of the Old Quarter: its facades, roofs, balconies, its shadows. The shape of the town – stripped naked from layers of motorbikes, merchandise, and people during the daytime – became distinctive during the night. Each house and street corner seemed to be an object of contemplation, placed under the golden light from the street lamps like a work of art under the spotlight in a museum. The streets suddenly became unfamiliar and seductive, leading me from one surprise to another at every turn. It was only by walking wearily through those roads that I gradually became familiar with the neighborhood again, and gradually began to “own it.” In the night, the street became more “real” in sight, and rendered the busy life of the day a fictional past. In the daytime, its streets and wards hosted a diverse array of events and possibilities that were unpredictable, like the different plots of the novels of my childhood. At night, they became clearer, more visible and palpable for the observer. The Quarter became more “real.” But at the same time, in the silence and emptiness, each person would fill that space with their own fantasies. Spending the night in the Quarter was an illusory experience, for the streets and places themselves became half-real and half-fictional.
The older I am, the further away I am from the Old Quarter streets, and the further away I am from Hanoi, and this distance allows me to appreciate more and more the values of the Old Quarter. That’s when I know that the soul of the Old Quarter has always been in me, so much so that I can clearly feel its absence, or rather its existence, while searching unconsciously for what is not there in other cities: the warm, bitter smell of the hot tea on the street tea shops, the swaying bamboo yokes on the shoulder of the vendor women, the crystal-like “night sun” particles slipping through the leaves of the almond trees from the street lights, to finally settle against the narrow streets. I have lived both in and on the edges of the Old Quarter and also both close the very distant from it. I have lived through all the years and the seasons. I have walked it night and day, drinking it in its small lanes, eating it in the early morning at sunrise after weary night of walking. The Old Quarter, through the stretch of time and the remote contemplation of space, suddenly becomes an inescapable, nostalgic reality, reinforcing my understanding and appreciation of its particular and nuanced character. On every quick trip back home, I treat myself to a night street corner, in order to reload material for that nostalgia while I am away, like in the song “Hanoi on the return” of the compositor Phu Quang:
“ Oh Hanoi, every time my heart is broken
I hurried back
Get myself even just a bit of night shadow on the familiar streets…”
Hanoi, and particularly the Old Quarter, is like that. It is a piece of fictional reality, and therefore can only be perceived by abstract metrics such as haste, darkness or a feeling of familiarity.
Tuan Manh Nguyen
Dien Bien, July 2nd, 2019
Phố Cố Hà Nội – một thực tại hư cấu
Nói gì về Phố Cổ Hà Nội nhỉ? Là một người Hà Nội, tôi từng coi đó là điều quá đỗi hiển nhiên. Tôi có phố cổ về một bên, trong mỗi cuộc hành trình của mình thời thơ ấu. Mỗi buổi chiều muộn, tôi đi dọc con phố Nguyễn Hữu Huân, bắt đầu từ lúc ra khỏi phố Trần Nhật Duật chạy dọc theo đê sông Hồng, Hành trình của tôi luôn luôn được đánh dấu bởi những địa danh quen thuộc: Cung Thiếu Nhi, Ngân hàng Nhà Nước, vườn hoa con Công, vườn hoa con Cóc, khách sạn Métropole, Nhà Hát Lớn, Bảo Tàng Lịch Sử. Như nhiều đám trẻ con cùng lứa, ít khi tôi rẽ ngang rẽ dọc, nhưng chủ yếu đó là do tôi luôn bận rộn với những cuốn sách dã sử trên đường về nhà. Khu phố cổ chỉ xuất hiện như một cái tên ở đoạn đầu của cuộc hành trình, với những Hàng Mắm, Hàng Muối, Lò Sũ vv. Với tôi đây là những cái tên đặc biệt hấp dẫn, những con phố nhỏ cắt qua phố Nguyễn Hữu Huân theo những góc vuông. Lớn lên tôi mới biết hơn về vị trí địa lý của Phố Cổ và nhận ra rằng tôi đã thờ ơ đi qua nó trong suốt tuổi thơ của mình, về phía Đông. Điều tôi có thể nhớ là sự năng động của khu phố cổ đã lan toả đến ranh giới này, để tôi sẽ bị phân tâm khỏi những anh hùng trong các tiểu thuyết của tôi một chốc lát và đắm mình trong bầu không khí nhộn nhịp đó. Phần không gian đó của Khu phố cổ thể hiện một sự hấp dẫn quen thuộc khiến tôi mê mẩn nhưng đồng thời cũng khiến tôi có phần thờ ơ. Dường như Phố Cổ cũng giống như một phần trong các tiểu thuyết của tôi, là một cái gì đó rất hấp dẫn và hư cấu, vừa khơi gợi sự khám phá vừa ngăn cấm sự tiếp cận một cách bí ẩn.
Lớn lên trong sự nuông chiều về khoảng cách, tôi ít khi đi vào khu phố cổ, thậm chí là hồ Hoàn Kiếm ngay gần nhà. Mọi thứ nằm trong một khoảng cách đi bộ: trường học, bạn bè, sân bóng đá, bất kì thứ gì. Sự nuông chiều đó kết thúc khi tôi vào trung học, trường của tôi nằm cạnh hồ Tây, một chân trời hoàn toàn mới. Hành trình của tôi bây giờ là một con đường khác, xa khu phố cổ hơn một chút, và tôi phải đi xe đạp. Tôi đi dọc đường Tràng Tiền từ Nhà Hát Lớn, qua Hồ Gươm, thẳng tắp qua Tràng Thi tới Cửa Nam, rồi đi dọc đường Điện Biên Phủ, qua Cột Cờ tới quảng trường Ba Đình. Qua khỏi đoạn bờ Hồ, mọi thứ dường như được phóng to hơn, từ hàng cây sấu cao vút ở đường Tràng Thi, tới cái cột cờ cao vút trên đường Điện Biên Phủ, đối diện nó là tượng ông Lê-Nin cũng cao ngoại cỡ. Trường tôi cũng lớn hơn, và ở cạnh một cái hồ lớn hơn hồ Hoàn Kiếm rất nhiều. Có một cái gì đó nhỏ bé hơn, thân thuộc hơn, và cổ kính hơn nằm ở một phía, bên tay phải tôi, trên đường tới trường. Và ở phía kia là những gì to lớn hơn, “Tây” hơn. Một bên là những gì rất xưa, rất “đời,” và một bên là những gì đồ sộ, trang nghiêm và “tư tưởng” hơn, giống như một bên là Tháp Rùa và bên kia là tượng ông Lê-Nin vậy.
Nếu như đoạn đường thời đầu trung học men theo rìa phía Nam và phía Tây của Khu Phố Cổ, thì cuối năm cấp ba lộ trình hàng ngày của tôi lại đi dọc phía Bắc của khu phố, với chiều đi là phố Quan Thánh và chiều về là phố Phan Đình Phùng. Nhà tôi chuyển sang phía bên kia sông, trong một ngôi nhà 2 tầng với mỗi tầng rộng 120 m2, một sự đột phá về diện tích cho cả gia đình tôi, vốn gồm sáu người sống trong một diện tích khoảng 14 m2. Không gian địa lý từ nhà tới trường bây giờ mở rộng sang hai bờ sông Hồng. Phố cổ Nằm ở một Đầu và bên kia là một nơi thoáng đãng, chống chếnh và có phần xa lạ. Ngoài việc về nhà, tôi không biết làm gì, chơi gì. Nhiều buổi trưa, tôi và hai người bạn sẽ tìm thấy mình ở căn nhà nhỏ ở ngã ba Hàng Nón và Hàng Thiếc chơi điện tử, đôi khi trong một buổi trốn học, khi thì chờ đến giờ học thêm ở nhà một trong hai cậu bạn đó ở ngay phố Đường Thành. Khi cần giày đá bóng, tôi sẽ đi mua ở phố Tô Tịch. Bạn thân tôi nhà ở Gia Ngư, đoạn chợ Hàng Bè mà mỗi lần qua đó mùi thức ăn, rác và hơi nóng toả ra khá khó chịu nhưng lại rất quen thuộc. Dần dần tôi xâm chiếm Phố Cổ như vậy, và Phố Cổ xâm chiếm tôi, một cách tự nhiên hờ hững, cứ như là tôi lớn lên trong đó. Phố Cổ ở đó, cung cấp dịch vụ, thực phẩm, niềm vui, mà không được chú ý và tán thưởng. Nếu như khu phố Pháp nơi tôi lớn lên có những toà nhà với kiến trúc rõ ràng, nổi bật, có quy luật, thì khu phố Cổ là một đối tượng dường như vô hình, vô dạng, hỗn độn và không cần chú ý. Một phố Cổ hư cấu như trong tiểu thuyết giờ đây là một thực tại hiển nhiên.
Khoảng cách địa lí cứ dần lớn lên theo thời gian. Nhà và trường ở hai đầu thành phố khi tôi vào đại học, vượt ra khỏi ranh giới của Hà Nội cũ. Nhưng Phố Cổ vẫn ở đó, nằm ở giữa mọi khoảng cách, như một điểm định vị trong bản đồ tâm trí. Có nhiều cách để tới trường, nhưng thường tôi vẫn bao gồm một đoạn đường nào đó thời học sinh, bên rìa phố Cổ, khi thì là rìa phía Đông với con phố Nguyễn Hữu Huân, khi thì phía Nam phía bờ Hồ, khi lại dọc theo phía Tây trên đường Hoàng Diệu. Hà Nội với tôi là một Phố Cổ mở rộng, nơi mà tôi vẫn giữ thói quen về sự nuông chiều địa lí, giống như đi trong Phố Cổ, cứ đi là sẽ đến mà không cần phải thực sự xem đường trên bản đồ. Phố Cổ tồn tại trong bản đồ tâm trí đó như một điểm không gian hư cấu.
Dường như cùng với thời gian, càng nhiều tuổi hơn tôi lại càng tiếp cận với Phố Cổ vào những giờ muộn hơn. Mỗi đêm, khi cùng nhóm bạn học vẽ ở hồ Trúc Bạch, chúng tôi đi xuyên qua Phố Cổ, mà nơi hay đi qua nhất là trục chính Bắc Nam – phố Hàng Đường và Hàng Đào, có lẽ phải hàng nghìn lần. Rồi những vô số lần tôi và mấy người bạn thân đi dạo trong phố. Đó là lần đầu tiên tôi để ý tới hình thức của khu Phố Cổ, những mặt tiền, bóng đổ, hình dạng nhà phố, loã thể khi được lột bỏ khỏi những lớp xe máy, người, hàng hoá của cuộc sống thường nhật. Mỗi ngôi nhà, góc phố dường như là một vật để chiêm nghiệm, được đặt dưới ánh đèn vàng trên phố như một tác phẩm nghệ thuật dưới ánh đèn rọi trong viện bảo tàng. Những con phố bỗng trở nên lạ lẫm và quyến rũ, mang tới hết bất ngờ này tới bất ngờ khác tại mỗi khúc quanh. Chỉ với việc đi lại mòn mỏi trên những con đường đó mà tôi lại dần thân thuộc hoá khu phố một lần nữa, và dần “chiếm hữu” nó. Trong đêm, phố trở nên “hiện thực” hơn với thị giác, và làm cho cuộc sống nhộn nhịp ban ngày bỗng trở nên như không có thật. Ban ngày, phố phường là một nhóm những tình huống và các khả năng khác nhau của cuộc sống, như trong các kịch bản khác nhau của các dòng tiểu thuyết khác nhau, bất ngờ và khó đoán định. Ban đêm, phố trở nên rõ ràng, nhìn thấy được, sờ nắn được cho từng người quan sát. Phố dường như trở nên thực hơn. Nhưng cũng bởi sự vắng lặng và trống rỗng này mà mỗi người có thể khoả lấp không gian với những tưởng tượng của riêng mình. Dạo đêm trong phố là một trải nghiệm như không có thực, và phố cũng nửa thực nửa hư.
Càng lớn tuổi, tôi lại càng xa phố, xa Hà Nội hơn. Và tôi lại càng nhận thức nhiều về giá trị của phố Cổ hơn, giống như thời gian trong một ngày, càng về đêm tôi càng hiểu thêm về phố. Đó là khi tôi biết hồn Phố đã luôn có sẵn ở trong tôi, nhiều tới mức tôi có thể cảm nhận rõ ràng sự thiếu hụt đó khi luôn tìm kiếm một cách vô thức những điều không thể có ở những thành phố khác. Đó là những hơi trà nóng hổi ở quán nước vỉa hè, những cây đòn gánh đung đưa trên vai các chị hàng rong, những hạt nắng đêm như pha lê trượt xuống qua những kẽ lá bàng từ những ngọn đèn đường, để cuối cùng đọng lại trên những con phố hẹp. Tôi đã sống với phố qua các mùa, đi trong phố đêm và ngày, uống phố trong các ngõ nhỏ, ăn phố vào buổi sớm tinh mơ sau một đêm đi bộ rã rời. Phố Cổ qua sự trải dài của thời gian và sự chiêm nghiệm từ xa trong không gian bỗng trở nên một thực tại không thể nắm bắt được, như là nỗi nhớ. Phố Cổ, hay Hà Nội, chỉ có thể “hà nội” hơn qua những nỗi nhớ nhung đó. Trong mỗi chuyến trở về chóng vánh, tôi vẫn thường tự thưởng cho mình một góc phố đêm, để lấy thêm chất liệu cho nỗi nhớ đó, giống như lời bài hát “Hà Nội ngày trở về” của nhạc sĩ Phú Quang:
“ Hà Nội ơi, mỗi khi lòng xác xơ
Tôi vội vã trở về
Lấy cho mình dù chỉ là chút bóng đêm
Trên đường phố quen…”
Hà Nội, hay Phố Cổ, là như vậy. Nó là một thực tại hư cấu, và do đó, chỉ có thể cảm nhận bằng các thước đo trừu tượng như sự vội vã, bóng đêm hay cảm giác quen thuộc.
Nguyễn Mạnh Tuấn
Điện Biên, 2/7/2019
